تعليم و تربيت كودكان در اسلام

تعليم و تربيت كودكان در اسلام

مجموعه: uncategorized
  • تعليم و تربيت كودكان در اسلام
  •  

     

    تعليم و تربيت كودك در اسلام,تعلیم و تربیت کودک از دیدگاه اسلام,تعليم و تربيت كودكان در اسلام,تعلیم و تربیت کودکان از دیدگاه اسلام

    تعليم و تربيت كودكان در اسلام …

     

    تعليم و تربيت كودكان در اسلام

     

    حضرت علي (ع) مي فرمايد: «كودك هفت سال آزاد اســت و هفت سال مورد ادب و توجه و هفت سال ديگر مورد خدمت و ياور است» (بحار الانوار ج 23 ص 65) از روايات اسلامي استفاده مي شــود كه آغاز تعليم مدرسه اي كودك در هفت سالگي است.

    امام صادق (ع) مي فرمايد: «كودك هفت سال بازي مي كند و هفت سال خواندن و نوشتن مي آموزد و هفت سال (مقررات زندگي) حلال و حرام را ياد مي گيرد». (اصول كافي ج 6 ص 47 و 46) در هفت سال دوم كودك آمادگي لازم را براي فراگيري معلومات و آداب اسلامي پيدا مي كند.

    نكته اي كه بايد در هــمــه مراحل در نظر گرفته شود؛ اين اســت كه محتواي آموزشي و تعليم بايد بــا مسائل روز و مورد نياز فراگيران و نيز شرايط محيطي و اجتماعي آنها مرتبط باشد.

    علي (ع) مي فرمايد: «فرزندان خود را بــه عادات و آداب خود مجبور نكنيد؛ زيرا آنها براي زماني غير از زمان شما خلق شده اند.» (نهج البلاغه گفتار 240) تربيت و پرورش كودكان يكي از اموري اســت كه در سنت اسلامي بسيار مورد اهميت واقع شده است.

    اين در حالي اســت كه بيشتر والدين تنها بــه طور غريزي بــه تربيت كودكان خود مي پردازند و هيچ آموزش يا مطالعه اي در اين زمينه ندارند. براي رفع اين كمبود؛ كارهاي بسيار زياد و عميقي لازم اســت تــا پاسخگوي مشكلات روزمره كودكان و نوجوانان باشد. آنچه در اين نوشتار خواهد آمد؛ نگاهي بسيار كوتاه بــه ديدگاه هاي سنت اسلامي در زمينه تعليم و تربيت است.

    اميد اســت كه قدمي در نشان دادن خلا موجود و ايجاد انگيزه اي براي تحقيق در اين زمينه برداشته باشيم.

    1- فطرت كودكان : از جمله مهمترين نكاتي كه درخصوص آموزش ديني كودكان در روايات آمده اســت ؛ مساله فطري بودن توجه بــه دين و خداست.رسول اكرم (ص) فرمود: «هر نوزادي بــا فطرت خدايي بــه دنيا مي آيد و پرورش مي يابد ؛ مگر اين كه پدر و مادر او را بــه سوي يهودي گري يا مسيحي گري بكشانند.» (بحارالانوار ج 3 ص 281) و نيز آمده اســت كه موسي بــه خدا عرض كرد: «پروردگارا! كداميك از اعمال نزد تو برتر است؟ خطاب رسيد: محبت بــه كودكان ؛ چرا كه من فطرت آنها را بر پايه اعتماد بــه يگانگي خود قرار دادم.» (آيين تربيت ص 381) تمام اين احاديث نشان مي دهد كه بايد پدر و مادر محيطي مناسب براي كودك فراهم آورند تــا حقايقي يا عقايدي كه ريشه هاي آن در نهاد و فطرت كودك نهفته اســت ؛ بــه منصه ظهور برسد.

    2- كنجكاوي و چراجويي : كودك از دنياي بسته پا بــه دنياي وسيع مي گذارد؛ بنابراين مي خواهد از اسرار آنها سر در آورد. بدين سان غريزه اوست كه از منشا پديده ها بپرسد. از روابط علت و معلولي آن سوال كند. اين زمينه مناسبي براي كودك اســت كه والدين ؛ فرصت را غنيمت شمارند و واقعيت ها را براي او توضيح دهند.

    3- رغبتها : انسان بــه طور كلي موجودي اســت اجتماعي و خواهان زيستن در اجتماع اســت ؛ از اين رو اگــر بخواهد بــا آنها بجوشد و در پــس آنها عرض وجود كند؛ بايد تقليد كند. اين زمينه اي مناسب براي آموزش جنبه هاي مذهبي است.

    كودك مي خواهد رفتار افراد بزرگتر را تقليد كند؛ پــس در حضور او نمازتان را بخوانيد و يا او را همراه خود بــه مسجد ببريد. كودك رغبت دارد خود را در جاي بزرگترها قالب بزند؛ پــس زمينه ارتباط او را بــا بزرگتران فراهم كنيد. تــا آداب زندگي ؛ معاشرتي ؛ اخلاقي و در كل آداب و رسوم مذهبي را از اين طريق بياموزد.

    4- ارائه الگوهاي مثبت : در اين روش از داستان انبيا و ائمه بخصوص دوران طفوليت امام حسن (ع) و امام حسين (ع) استفاده مي شود.

    5- حس غرور و خودپسندي : امري اســت كه بدون شك در بين تمام انسانها وجود دارد مي توان از حس غرور مثبت كودك استفاده كرد مثلا بــه او گــفــت كه من مطمئنم كه تو مي تواني نماز بخواني.

    6- مراحل پرورش مذهبي كودك : رسول خدا (ص) فرموده اند: «فرزندان خود را بــه سه خصلت تربيت كنيد: محبت پيامبرتان و محبت خاندان او و قرائت قرآن». شك نيست كه هــر سني مقتضايي براي خودش دارد و بايد طبق آن برنامه ريزي كرد. در كتب روايتي دوره 21ساله تعيين شده اســت كه بــه 3دوره 7ساله تقسيم مي شــود و هــر كدام بــه دوره جزيي تري قابل تقسيم است.

    7 سال اول : دوره تكوين است

    پرورش مذهبي در حقيقت از همان روز تولد بــا گفتن اقامه و اذان در دو گوش كودك آغاز مي شــود و بتدريج اين آموزش ها تــا 3سالگي تكامل مي يابد. مرحله رشد ديگري از 5سالگي آغاز مي شــود كه در اين مرحله بايد متوجه تفاوت كودكان در امر رشد و نمو باشيم.

    تحقيقات روان شناسي ؛ تفاوت هاي كودكان را از نظر ميزان و ظرفيت يادگيري و نيز رشد و نمو عقلي آنها؛ مدنظر قرار داده است.اصول تربيتي اسلام از همان ابتدا توجه و نظر خود را بــه وجود تفاوت هاي رشدي در 5سالگي بــا مطرح كردن سوال زير جلب كرده است.اليهما يمينك من شمالك؟ راستت از چپت كدام است؟ اگــر كودك بتواند بــه اين سوال پاسخ بدهد ؛ مرحله رشد قبلي خود را پشت سر گذاشته است.امام صادق (ع) سفارش كرده اند كه در 5سالگي ؛ بــه كودك ؛ سجده آموزش داده شود. همچنين امام مي فرمايند: «كودك خود را تــا 6سالگي فرصت دهيد؛ ســپــس او را در فراگيري كتاب بــه مدت شش سال تربيت كنيد. (وسائل باب 82 حديث 2) شارع اسلام در زمينه هاي ديگر تشريعي نيز بــه تفاوت بين كودكان توجه دارد مانند حديثي كه درباره اقامه نماز ميت براي كودك متوفاي 5ساله وارد شده است.از حضرت صادق (ع) سوال شد؟ «آيا اگــر كودك 5ساله اي بميرد؛ بايد نماز ميت بر او خواند؟ حضرت فرمود: اگــر نماز را فهميد و درك مي كرد؛ بر او نماز خوانده شود». (وسائل باب 13حديث 4).

    7 سال دوم ؛ دوره پرورش ديني است

    در اين دوره اســت كه كودك از حكم وضعي بــه حكم تكليفي بايد عمل كند. علاوه بر آموزش اعمال واجب اعم از روزه و نماز در 7سالگي ؛ امام صادق (ع) در زمينه تعليم احاديث اسلامي مي فرمايند: «احاديث اسلامي را بــه فرزندان خود هــر چــه زودتر بياموزيد ؛ قبل از آن كه مخالفان بر شما سبقت گيرند». (كافي ج 6 ص 76) امام صادق (ع) درباره روزه گرفتن كودكان مي فرمايند: «ما بــه كودكان خود در 7سالگي مي آموزيم كه هــر قدر طاقت دارند؛ نصف روز باشد ؛ يا بيشتر و يا كمتر روزه بگيرند و هرگاه گرسنگي بر تشنگي بر آنان غلبه كرد؛ افطار كنند ؛ تــا اين كه بــه روزه گرفتن عادت كنند و آن را تحمل نمايند. پــس شما از كودكان خود بخواهيد كه در 9سالگي هــر قدر كه طاقت روزه دارند؛ روزه بگيرند و هرگاه كه تشنگي بر آنان غلبه كرد؛ افطار كنند». (فروع كافي ج 2 ؛ ص 124) ايمان واقعي بــه مذهب از حدود 12سالگي در كودك پيدا مي شــود و در اين سن تــا حدود قابل توجهي مي توان معناي اصيل مذهب را بــه او منتقل كرد. ضمنا مباني اخلاقي و تربيتي ؛ بــه آداب معاشرت و رسوم و سنن در همين دوره بايد بــه كودك آموزش داده شود. پايان اين دوره همزمان بــا دوره نوجواني اســت و كودك بــا تجاربي كه در زمينه هاي مختلف بــه دست آورده ؛ بالنسبه بــه فردي مستقل و صاحب نظر مي شود.

    7 سال سوم ؛ دوره تمرين و عمل است

    در اين دوره نيز كه خود بــه 3مرحله پاياني نوجواني ؛ دوران بلوغ و دوره جواني تقسيم مي شود؛ بيشتر توجه والدين بايد بــه دوران بلوغ باشد كه دوره رشد احساسات و نوعي تولد مجدد اســت و دوره اي اســت كه نياز آنان بــه راهنمايي ؛ بــه اوج خود مي رسد. ايمان بــه مذهب از 16سالگي اوج مي گيرد و در صورتي كه بــه الگوي كاذبي برخورد كردند؛ در جنبه مذهب ؛ خطراتي برايشان وجود خواهد داشت.

    پايان بلوغ و از حدود 18سالگي ؛ دوره استقلال تقريبي است.

    دقت و استدلال منطقي در او رشد مي كند و مي توان از اين طريق بــه آموزش مذهبي و ديني او پرداخت.

     

    b e y t o o t e ... c o m (بیتوته)

    برچسب‌ها, ,

     

  • ایران کلوب
  •  

    در شبکه های اجتماعی به اشتراک بگذارید :

    مطالب مرتبط

    دیدگاه ها

    نظر شما برای “تعليم و تربيت كودكان در اسلام”

    دیدگاه ها بسته شده اند.